P A

ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ

ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲ  9872843491 ਤੈਨੂੰ ਦਿਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਭਾੜਾ ਨੀ ‘ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ’ (1960) ਭੁੰਨ ਦੇ ਭੱਠੀ ਵਾਲੀਏ, ‘ਲਾਜਵੰਤੀ’ (1961) ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ੀਸ਼ੋ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕੁੜੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਮਜਬੂਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ – ਏਕਮ ਦਾ ਚੰਨ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਬਹਿ ਜੰਗੀਆਂ ਦੇ ਓਹਲੇ, ਸ਼ੀਸ਼ੋ ਤੁਰੀ ਜਾਏ ਸੰਗ ਸਖੀਆਂ ਪੈਰ ਧਰੇਂਦੀ ਪੋਲੇ, ‘ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ’ (1962) ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਰਾ, ਹਿਜ਼ਰ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵਰਗੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ‘ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ’ (1963) ਵਿਚ ਵਿਛੋੜਾ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਮੌਤ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ‘ਧਰਮੀ ਬਾਬਲਾ’ ਜਿਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ: ਜਦ ਪੈਣ ਕਪਾਹੀਂ ਫੁੱਲ ਵੇ ਧਰਮੀ ਬਾਬਲਾ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਰੁੱਤ ਲੈ ਦੇਈਂ ਮੁੱਲ ਵੇ ਧਰਮੀ ਬਾਬਲਾ, ‘ਦਰਦ ਮੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹੀਂ’ (1964) ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ, ਕੀ ਸਰਬੰਸ ਦਾਨੀ, ਸੂਰਬੀਰ ਯੋਧੇ, ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਜੀ ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ‘ਆਰਤੀ’ ਵਿਚ ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਸੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ, ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਅੱਥਰੂ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਕਰਾਂ, ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਵੀ ਗੀਤ ਤੇਰੇ ਮੇਚ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ:…